11 Ekim Dünya Kız Çocukları Günü kapsamında, Sabancı Vakfı tarafından yürütülen Davetli Hibe Programı desteğiyle hayata geçirilen Kız Çocukları İçin Özgür Adımlar Projesi, kız çocuklarının güçlenmesini odağına alır. Proje, hareket, dans ve psikolojik öz savunma temelli çalışmalar aracılığıyla farklı sosyoekonomik ve kültürel bağlamlarda yaşayan kız çocuklarının güçlenme süreçlerini desteklemeyi ve bu alanlara erişimlerini artırmayı hedeflemiştir.
Kız Çocukları İçin Özgür Adımlar Projesi, kız çocuklarının hareket temelli etkinliklere eşit erişimini güçlendirerek bedensel farkındalıklarını artırmak, duygusal dayanıklılıklarını desteklemek ve sosyal becerilerinin gelişimine katkı sunmayı hedefler.

Faaliyetler:

Proje kapsamında kız çocuklarının güçlenmesini desteklemek amacıyla iki temel faaliyet gerçekleştirilmiştir.

Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri

Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri, belirli bir dans tekniğinin öğretilmesine veya hareketlerin tekrarına dayalı bir yaklaşımdan ziyade, çocukların duygu, düşünce ve deneyimlerinden yola çıkarak kendi hareketlerini üretmelerini teşvik eden yaratıcı hareket yaklaşımı temelinde tasarlanmıştır.
Atölye sürecinde katılımcılar; hareket, oyun ve grup çalışmaları aracılığıyla özgüvenlerini geliştirme, duygularını ifade etme, kişisel sınırlarını tanıma ve koruma, akranlarıyla güvene dayalı ilişkiler kurma fırsatı bulmuştur. Çalışmaların temel amacı, her kız çocuğunun kendi bedensel ifade biçimini ve hareket potansiyelini keşfedebileceği güvenli, kapsayıcı ve destekleyici bir alan yaratmak olmuştur.

Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri dört farklı lokasyonda uygulanmıştır. Kadıköy Belediyesi Sosyal Hizmet Birimi ile kurulan işbirliği kapsamında, Kuşdili Eğitim Merkezi'nin çok amaçlı salonunda 10-14 yaş aralığındaki kız çocuklarıyla çalışmalar yürütülmüştür. Program 16 hafta boyunca devam etmiş; her biri 60 dakika süren toplam 16 oturum gerçekleştirilmiştir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kadın ve Aile Hizmetleri Müdürlüğü işbirliğiyle ise Piripaşa Semt Konağı, Hacıahmet Semt Konağı ve Örnektepe Mahalle Evi'nde 10-14 yaş aralığındaki kız çocuklarına yönelik atölyeler düzenlenmiştir. Bu üç lokasyonda yürütülen çalışmalar 8 hafta sürmüş; her biri 2 saatlik toplam 8 oturum gerçekleştirilmiştir.

Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyeleri

Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyeleri, kız çocuklarının özgüvenlerini güçlendirmeyi, kendi sınırlarının ve güçlerinin farkına varmalarını desteklemeyi ve şiddet karşısında hak temelli öz savunma becerileri kazanmalarını amaçlamıştır.
Atölyelerde canlandırma çalışmaları, hazırcevaplık egzersizleri, beden dili ve ses kullanımına yönelik uygulamalar ile temel fiziksel öz savunma tekniklerinden yararlanılmıştır. Katılımcıların psikolojik ve fiziksel şiddet durumlarını erken aşamada fark edebilmeleri, riskleri değerlendirebilmeleri ve güvenli müdahale yöntemleri geliştirebilmeleri desteklenmiştir. Bu süreçte çocuklar; duygularına güvenme, içinde bulundukları durumu analiz etme, kişisel sınırlarını tanımlama ve koruma, ihtiyaçlarını ifade etme, "hayır" deme ve bu sınırların karşı tarafça tanınmasını talep etme konularında farkındalık ve beceri geliştirme fırsatı bulmuştur.

Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyeleri dört farklı lokasyonda, toplam sekiz grupla gerçekleştirilmiştir. Her grup için toplam 10 saatlik bir program uygulanmıştır.
Kadıköy ilçesinde üç grupla çalışma yürütülmüştür. Bu gruplardan ikisi Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri'ne katılan çocuklardan oluşurken, üçüncü grup Kadıköy Belediyesi Çocuk Meclisi bünyesinde yer alan çocuklardan oluşturulmuştur.
Beyoğlu ilçesinde ise toplam dört grupla Psikolojik Öz Savunma Atölyeleri gerçekleştirilmiştir. Hacıahmet Semt Konağı'nda Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri'ne katılan çocuklardan oluşan iki grup ile, Piripaşa Semt Konağı'nda yine dans atölyelerine katılan çocuklardan oluşan iki grup ile çalışmalar yürütülmüştür.
Ayrıca, Sulukule Gönüllüleri Derneği işbirliğiyle derneğin mekânında bir grup çocukla Psikolojik Öz Savunma Atölyesi gerçekleştirilmiştir.

Çıktı:

Proje kapsamında toplam 96 saat Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyesi ile 80 saat Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyesi gerçekleştirilmiştir.

Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri

• Dört farklı sahada toplam 127 kız çocuğuna ulaşılmış ve atölyelere kayıtları alınmıştır.
• Toplam 71 kız çocuğu atölye oturumlarının en az %25'ine katılım sağlamıştır.
• Toplam 58 kız çocuğu programa düzenli katılım göstererek programı tamamlamıştır.

Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyeleri

• Dört farklı sahada toplam 54 kız çocuğu atölyelere katılım sağlamıştır.
• Toplam 40 kız çocuğu 10 saatlik Psikolojik Öz Savunma (Wendo) programını tamamlamıştır.

Program kapsamında Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri'ne katılan çocuklara, süreç içerisinde birlikte koreografi üretme ve dilerlerse bu üretimlerini paylaşma imkânı sunulmuştur. Ancak performans veya gösteri ortaya koymak programın zorunlu bir çıktısı ya da nihai hedefi olarak tanımlanmamış; çocukların ilgi, ihtiyaç ve motivasyonları doğrultusunda yaratıcı üretim süreçlerine katılım göstermeleri desteklenmiştir.

Kadıköy ilçesinde Yaratıcı Hareket ve Dans atölyelerine katılan çocuklar arasından gönüllü olan 11 çocuk, Kadıköy Belediyesi tarafından 10 Mayıs tarihinde Özgürlük Parkı'nda düzenlenen Anneler Günü etkinliğinde, atölye sürecinde birlikte geliştirdikleri koreografiyi sahnelemiştir. Bu çalışma, 16 haftaya yayılan üretim sürecinin doğal bir çıktısı olarak ortaya çıkmıştır.

Beyoğlu'nda yürütülen dört atölye grubundan birinde, Piri Paşa Semt Konağı'na devam eden çocuklar arasından gönüllü olan 7 çocuk ise 23 Mayıs tarihinde gerçekleştirilen son atölye sonrasında ailelerine yönelik bir paylaşım etkinliği düzenlemiş ve süreç içerisinde birlikte oluşturdukları koreografiyi sunmuştur.

Etki:

Proje kapsamında, Yaratıcı Hareket ve Dans Atölyeleri ile Psikolojik Öz Savunma (Wendo) Atölyelerinin en az birine katılan toplam 79 tekil çocuk ön test ve son test uygulamalarına dahil edilmiştir. Ayrıca, katılımcı deneyimlerini daha derinlemesine anlamak amacıyla 10 çocuk ile odak grup görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. İzleme ve değerlendirme çalışmaları aracılığıyla katılımcıların program süresince deneyimledikleri değişim ve gelişim süreçleri takip edilmiştir.

Ön test-son test bulguları ile odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler, katılımcıların aşağıdaki alanlarda olumlu yönde gelişim gösterdiğine işaret etmektedir:

• Bedensel farkındalık ve kendini ifade etme becerileri,
• Özgüven ve öz yeterlilik algısı,
• Öz savunma, sınır koyma ve "hayır" diyebilme becerileri,
• Sosyal etkileşim, dayanışma ve aidiyet duygusu,
• Hak temelli farkındalık ve haklarını ifade edebilme kapasitesi.

Katılımcı geri bildirimleri, gözlem notları ve odak grup görüşmeleri, proje kapsamında oluşturulan güvenli ve kapsayıcı alanların kız çocuklarının kendilerini ifade etme süreçlerini desteklediğini göstermektedir. Atölye çalışmalarında kız çocuklarının duygu ve düşüncelerini paylaşma, toplumsal cinsiyet normlarına ilişkin deneyimlerini görünür kılma ve kendilerini özgürce ifade etme konusunda aktif katılım gösterdikleri gözlemlenmiştir.

Bu bulgular, kız çocuklarına yönelik güçlenme çalışmalarında yalnızca kız çocuklarının yer aldığı güvenli öğrenme ve paylaşım alanlarının önemine işaret etmektedir. Proje deneyimi, bu tür alanların kız çocuklarının katılımını artırma, öz ifade becerilerini destekleme ve akran dayanışmasını güçlendirme açısından önemli bir işlev gördüğünü ortaya koymuştur.

Öte yandan, proje kapsamında uygulanan yaratıcı hareket ve dans ile psikolojik öz savunma çalışmalarını bir araya getiren bütüncül yaklaşımın, katılımcıların hem bedensel hem de psikososyal güçlenme süreçlerini destekleyen bir model sunduğu değerlendirilmektedir. Hareket temelli güçlenme programlarının sınırlı yaygınlığı dikkate alındığında, bu modelin yerel yönetimler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla geliştirilecek işbirlikleri aracılığıyla farklı sahalara taşınması ve yaygınlaştırılması için önemli bir potansiyel bulunduğu görülmektedir.

Görseller